Prva administrativno teritorijalna podjela Cazinske krajine poslije Drugog svjetskog rata teritorij od cca 900 km2 podijeljen je na Cazinski i Velikokladuški srez. U sastav Velikokladuškog sreza obuhvaćene su općine: Velika Kladuša, Mala Kladuša, Todorovo i Vrnograč. Prema popisu iz 1948. godine Velika Kladuša je imala 23.496 stanovnika, a po nekim podacima 21.861. Ukupna zaposlenost iznosila je 629 (građevinarstvo 146, neprivreda 154, trgovina 91, zanatstvo 52,…) ili 2,87%. Za 1948. godinu statistika (Statistički godišnjak 1945-1953) je evidentirala GDP p/c za BiH 57.796 din. i za Cazinsku krajinu 25.902 din. ili 44,82 % beha prosjeka (25.902/57.796). Društveno ekonomski razvoj Cazinske krajine od 1945. do zaključno sa 2023. godinom solidno je obrađen i publikovan u dostupnim publikacijama, među kojima i friška knjiga „Almanah Velike Kladuše za 2024.“ Velikoj Kladuši je trebalo oko 35 godina da od veoma skromnog naslijeđa prestigne beha prosjek i napusti skupinu izrazito nerazvijenih općina što se dogodilo koncem 1980-te odnosno da poveća GDP p/c za 20-tak procenata (sa 44. na 64.). Od 1980-tih sa zaključno 2024. godinom, znači 40 godina Velika Kladuša „tapka“ oko nivoa razvijenosti dvije trećine beha prosjeka! Najveći pad zabilježen je koncem 2023. godine (66. mjesto od 79 općina FBiH) zbog slabe naplate prihoda, stagnacije u zapošljavanju,…
Marta 1996. godine uspostavljen je Federalni zavod za programiranje razvoja, a od 2008. godine kontinuirano prikuplja, obrađuje i publikuje socioekonomske pokazatelje razvoja po općinama FBiH. Ne radi se o kampanjskom, napamet, nestručnom, proizvoljnom prezentovanju socioekonomskih pokazatelja kako su skloni pojedinci protumačiti među kojima, nažalost, i načelnik Boris Horvat! Želim vjerovati da se radi o nerazumijevanju?
Indeks razvijenosti se izračunava u skladu sa Uredbom o izradi na temelju Zakona o razvojnom planiranju i upravljanju (Sl. novine 12/17). Radi se o kompozitnom pokazatelju koji omogućava poređenja-komparacije i služi za praćenje razvoja, doprinosi stvaranju objektivnije slike o društveno ekonomskom razvoju općenito. Izračunava se na osnovu pet indikatora korištenjem min-max metode. Značajniji napredak smatra se tek onda kada se ostvari rast za tri i više pozicija!
Radi objektivnijeg sagledavanja dostignutog nivoa društveno ekonomskog razvoja Velike Kladuše u ovom prilogu prezentovaću najrazvijeniju lokalnu zajednicu (općina Cenatar Sarajevo) i lokalnu zajednicu koja ima približano isti broj stanovnika (Grad Gradačac).
| Pokazatelji | Velika Kladuša | Centar SA | Gradačac | |||
| Godina |
2008. |
2024. | 2008. | 2024. | 2008. |
2024. |
| Površina u km2 |
331 |
331 | 33 | 33 | 218 | 218 |
| Proc. br. stanovnika |
46.290 |
39.115 | 70.203 | 51.919 | 46.217 |
38.296 |
| Prirod. priraštaj |
362 |
-106 | -12 | -218 | 184 |
-34 |
| Zaposlenost |
4.593 |
5.104 | 40.648 | 46.573 | 5.950 |
8.917 |
| Nezaposlenost |
6.417 |
5.461 | 6.872 | 5.711 | 6.793 |
5.461 |
| Prosječ plaća KM |
634 |
1.045 | 1.069 | 1.968 | 589 |
1.082 |
| Broj penzionera |
2.353 |
3.677 | 14.074 | 14.183 | 3.374 |
5.155 |
| Prosječna penzija |
295 |
546 | 450 | 939 | 314 |
575 |
| % neobrađ. zem. |
36,3 |
58,3 | – | – | 1,50 |
0,40 |
| Br. učenika u OŠ |
5.226 |
3.076 | 5.755 | 5.481 | 4.820 |
3.288 |
| Br. učenika u SŠ |
1.830 |
1.239 | 6.411 | 5.979 | 1.758 |
1.358 |
| Prih. od poreza na doh/stanovniku |
3.737 |
172 | 28.767 | 1.360 | 2.578 |
285 |
| Nivo razvij./rang | 59. | 64. | 1. | 1. | 54. |
35. |
Izvor: Federalni zavod za programiranje razvoja
Za 2008. godinu umjesto prihoda od poreza na doh. upisan GDP p/c u KM.
Pokazatelji prezentovani u tabeli daju višestruke mogućnosti analiziranja, zaključivanja,… Kada se navedeni pokazatelji upotpune za FBiH onda dobivamo realniju sliku nazadovanja Velike Kladuše, kao npr.: Broj stanovnika u FBiH 2024. godine smanjio se za 8% (2,145/2,327) u odnosu na 2008. godinu, u Velikoj Kladuši za 15%; broj zaposlenih u FBiH porastao je indexom 126 (542136/430.745), u Velikoj Kladuši 1,12 i Gradu Gradačcu za 150,…Kladuši se nije posrećilo da u periodu 2008/24 izabere narodne izabranike svih nivoa koji znaju šta hoće-neće, kako, s kime… što je rezultiralo katastrofalnim nazadovanjima!
Gradačac je 2023. godine ostvario budžet u iznosu od 21,112 mil. KM u čemu neporezni prihodi 2,923 a Velika Kladuša oko 16,500 mil. KM u čemu neporezni prihodi 2,490 mil. KM.
Socioekonomski pokazatelji za 2024. godinu
| Pokazatelji |
Bužim |
Cazin |
Kladuša |
|||
| Godina |
2023. |
2024. | 2023. | 2024. | 2023. |
2024. |
| Površina km2 |
129 |
129 | 356 | 356 | 331 |
331 |
| Proc. br. stanovn. |
19.078 |
19.087 | 64.284 | 64.049 | 39.286 |
39.115 |
| Broj naselja |
7 |
7 | 54 | 54 | 49 |
49 |
| Radno sposob. st. |
14.180 |
14.225 | 48.351 | 48.153 | 27.833 |
27.806 |
| Prirodni priraštaj |
22 |
29 | -98 | -113 | -35 |
-106 |
| Zaposlenost |
1.618 |
1.691 | 7.380 | 7.641 | 4.940 |
5.104 |
| Nezaposlenost
od čega žena |
2.932 1.813 |
2.775
1.729 |
6.400
3.530 |
5.851
3.271 |
5.409
3.161 |
5.461 3.264 |
| Prosj. neto plaća |
1.002 |
1.119 | 989 | 1.075 | 990 |
1.045 |
| Broj penzionera |
1.041 |
1.109 | 4.405 | 4.655 | 3.508 |
3.677 |
| Prosječna penzija |
472 |
499 | 550 | 587 | 512 |
577 |
| Prih.por.dohodak/ stanovniku KM |
91 |
107 |
152 |
178 |
137 |
172 |
| % neobr. zemlj. |
23,3 |
31,6 | 20,5 | 20,5 | 56,6 |
58,3 |
| Br. učenika u OŠ |
1.515 |
1.466 | 3.747 | 3.582 | 3.262 |
3.076 |
| Broj nastavnika |
116 |
118 | 312 | 328 | 298 |
293 |
| Br. uč. srednje š. |
372 |
342 | 1.747 | 1.795 | 1.227 |
1.239 |
| Br. nastavnika |
43 |
40 | 170 | 168 | 120 |
119 |
| Uk. posl. subjekata
od čega prav. osobe |
618 251 |
630
248 |
3.013
1.186 |
2.991
1.197 |
1.855
814 |
1.835 806 |
| Nivo razvijenosti | ||||||
| Rang |
71. |
71. | 59. | 58. | 66. |
64. |
| Prih. na dohodak |
0,18 |
0,16 | 0,38 | 0,37 | 0,34 |
0,38 |
| Stepen zaposlen. |
0,24 |
0,25 | 0,36 | 0,37 | 0,43 |
0,44 |
| Kret. stan. 2023/24 |
1,10 |
1,11 | 1,02 | 1,01 | 1,02 |
1,01 |
| Učešće starog stan. |
1,33 |
1,32 | 1,22 | 1,20 | 1,19 |
1,10 |
Izvor: Federalni zavod za programiranje razvoja
Prema navedenim podacima Velika Kladuša je popravila poziciju na ljestvici općina FBiH za dva mjesta zahvaljujući prvenstveno simboličnom povećanju naplate prihoda! Nema, sumnje da u aktuelnim okolnostima-(ne)prilikama povećanje naplate prihoda je najizvjesniji način povećanja nivoa razvijenosti!
Želim vjerovati da će načelnik Horvat i njegova administracija ostvariti značajnije rezultate tokom 2025. godine, a posebno je nužno povećanje naplate neporeznih prihoda. Ostvareni rezultati za I kvartal 2025. godine nisu obećavajući!
Je li vakat za inovirani ili novi Koalicioni sporazum
Konstanta svih izbora zadnjih decenija jeste da su Kladuščani birali osobe veoma sumnjivih referenci, sklone pohlepama, deficitarne po općem obrazovanju, potkapacitirane za poslove kojima su se bavili. Svi su redom bježali od participacije građana, žudili za jeftinim populizmom, bagatelisali i ignorirali kritička promišljanja,… Tako nam se dogodilo da su tri načelnika imali ozbiljnih problema sa zakonima (bespravni otkazi, kokošarenja sa angažovanjem intelektualnih usluga, krčmljenje budžeta,…), da su uprave bivših nosilaca razvoja sebe i svoje dobro unovčarili, da su se bavili nečasnim radnjama kako bi „legalizovali” lopovluk stečajnih upravnika, da su neki mogli ishodovati gruntovni izvadatak kakav im trenutno paše, da državni službenici priznaju lopovluk kako bi prije napustili istražni zatvor, da i novoizabrana vlast u svoje komisije imenuje osobe koje su osumnjičene za nečasne radnje, kako smo održavali tematske sjednice OV (revizija privatizacije, migranti,…) bez avangardnih zaključaka, kako smo…
Aktuelni narodni izabranici svih nivoa nisu još spremni da objektiviziraju osnovne razloge nazadovanja (toksični ambijent, diskriminacija viših nivoa,…), da provedu korjenite-radiklane reforme u Jedinstvenom organu uprave, javnim preduzećima, da prihavte kao osnovni cilj izgradnju kladuškog pravednog naprednog inkluzivnog društva, da utvrde smjernice razvoja čija operacionalizacija i implementacija treba da bitno poboljša socioekonomske pokazatelje i bolji strandard, da se smanje nepravde i siromaštvo, da se…
Procentualno teritorijalno opredjeljenje birača oktobra 2024. godine
| Lok. subj. | Br. bira | Važeći | %izlaz. | Delila | Ismet | Boris | Amir | Adis | |
| Općina | 45.496 | 16.337 | 37,8 | 0,96 | 3,07 | 48,57 | 36,83 | 10,57 | |
| MZ VK | 13.654 | 4.748 | 36,8 | 0,63 | 3,41 | 61,90 | 27,76 | 6,74 | |
| MZ Podzv | 5.099 | 1869 | 39,6 | 1,17 | 10,59 | 37,08 | 41,78 | 9,36 | |
| MZ Todor | 4.290 | 1.565 | 40,8 | 1,92 | 0,83 | 44,40 | 43,32 | 9,52 | |
| MZ Vrnog | 4.189 | 1.536 | 39,3 | 0,65 | 1,30 | 37,24 | 42,64 | 18,16 | |
| MZ M. Kla | 3.573 | 1.449 | 42,3 | 0,70 | 2,20 | 41,40 | 38,02 | 17,60 | |
| MZ Šumat | 3.300 | 1.030 | 33,1 | 0,58 | 0,78 | 24,36 | 65,92 | 8,35 | |
| MZ Polje | 2.250 | 852 | 40,0 | 0,58 | 2,11 | 57,16 | 27,93 | 12,20 | |
| MZ Vidovs | 1.919 | 703 | 42,2 | 0,71 | 0,43 | 39,26 | 53,20 | 6,40 | |
| MZ Zboriš | 1.754 | 552 | 33,1 | 1,45 | 1,45 | 74,46 | 11,23 | 11,41 | |
| MZ Čaglic | 1.306 | 434 | 35,1 | 0,69 | 1,38 | 72,58 | 13,82 | 11,52 | |
| MZ Slapni | 1.205 | 406 | 36,0 | 1,72 | 0,98 | 47,78 | 43,84 | 5,66 | |
| MZ T. Slap | 1.037 | 387 | 40,3 | 3,10 | 1,80 | 51,16 | 31,78 | 12,14 | |
| MZ Glinica | 576 | 188 | 34,5 | – | 3,19 | 47,34 | 34,57 | 14,89 | |
| MZ B. Boj | 501 | 162 | 33,7 | – | 1,85 | 66,66 | 20,37 | 11,11 | |
Blizu osam hiljada glasova koje je dobio načelnik Boris Horvat su solidan „kapital” da se odlučnije-radikalnije usaglase ciljevi kojima težimo, kvanititativno kvalitativni pokazatelji koje ćemo ostvariti, prioriteti,… Novi Koalicioni sporazum bio bi dobar znak-smjer da zaista želimo radikalne promjene na bolje koje su obećane građanima oktobra 2024. godine. Novi Sporazum bi, između ostalog, mogao poslužiti da se: inovira Program osnova i politika načelnika za mandatni period 2025/28, da se usklade smjernice razvoja, da se kritički preispita osmomjesečni rad OV i Načelnika, da se odlučnije krene u konsolidaciju javnih preduzeća, da se preispitaju pojedine kadrovske postave, da se…
Novim Sporazumom bi se stavila „tačka” na kolebanja, dvojbe, smicalice, jasna poruka građanima na nisu „džabe krečili”!
Budimo bolji ljudi, radimo za sebe i svoj zavičaj!
Velika Kladuša povodom 50-godišnjice industrijalizacije Vrnograča, juli 2025.